Adı yaprak demek
İlçenin eski adı Mapavri. Lazca pavri “yaprak” anlamına geliyor; yani “yapraklı yer”. 1854 tarihli Kiepert haritasında yerleşim “Mapavra” olarak geçiyor. Bugünkü ad ise çay ile birlikte geldi.
Mapavri → Çaybaşı → ÇayeliBaşlangıç
Çayeli hakkında bilmeniz gereken beş şey
Kartpostal bilgisi değil, yerinde işe yarayan beş madde.
Türkiye'nin çayının önemli kısmı burada
Türkiye'deki çay tarım alanlarının yaklaşık %18'i Çayeli sınırları içinde. Çaydan önce bu topraklarda mısır ekiliyordu; bugün her yamaç, aynı yeşilin farklı tonlarına bölünmüş teraslardan ibaret.
Hasat: mayıs — ekimYaprağın altında bakır var
Madenli'de 1984'ten beri Çayeli Bakır İşletmeleri çalışıyor. İlçenin ekonomisi tek başına çaya değil, çay ve bakıra dayanıyor — turist rehberlerinde pek anlatılmayan ikinci yüzü budur.
Madenli beldesiSahilden zirveye yarım saat
İlçe merkezinin rakımı 13 metre; güneydeki Rize Dağları 2.000 metreyi aşıyor. Sabah denizde, öğleden sonra yaylada olmak coğrafi olarak mümkün — bu kadar dar bir şeritte bu kadar sert bir yükselti az bulunur.
Deniz → yayla, aynı günAynı ilçede iki kültür
Doğu kesiminde Lazca konuşuluyor, dağlık kesimin bazı köyleri Hemşinli. Mutfak, müzik ve yer adları bu ikiliyi taşır; birkaç vadi arayla köy adlarının kökeni bile değişir.
Laz ve HemşinTarih
Sınır kasabasından çay ilçesine
Çayeli'nin geçmişi, Karadeniz kıyısının kim tarafından tutulduğu sorusunun yüzyıllar boyunca değişen cevabıdır.
Kıyıda ilk yerleşim
Bölgedeki ilk yerleşik topluluğun Miletoslu kolonistler olduğu kabul edilir; ardından Roma, Bizans ve Pontus egemenlikleri gelir.
Çayeli Kalesi
İlçenin 2 km doğusunda, karayolu tünelinin üzerinde bugün yıkıntı halinde duran kalenin bu yüzyılda yapıldığı düşünülüyor. Çayeli, Bizans'ın kıyıdaki sınır noktalarından biriydi.
Osmanlı fethi
Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon seferiyle bölge Osmanlı'ya katılır. Çayeli yaklaşık elli yıl boyunca yeniden bir sınır noktası olarak kalır.
Abaza korsan baskınları
Kıyı yerleşimleri deniz yoluyla gelen baskınlardan zarar görür — Karadeniz kıyısının uzun süre neden dağınık ve içerlek yerleştiğini anlatan olaylardan biri.
Haritada “Mapavra”
Alman kartograf Kiepert'in haritasında yerleşim bu adla işaretlenir. İsim, Lazca “yaprak” kökünden gelir.
Önce Çaybaşı, sonra Çayeli
1943'te bucağın adı Çaybaşı olarak değiştirilir; 1 Eylül 1944'te ilçe kurulur ve bugünkü adını alır. Yeni ad, bölgenin yeni ürününü işaret ediyordu.
Bakır işletmesi devrede
Madenli'de bakır madenciliği başlar. Çay ekonomisinin yanına ikinci bir sanayi kolu eklenir.
Rota
Görmeniz gereken beş yer
Hepsi Çayeli sınırları içinde — yani daha ilçeden çıkmadan görülecek beş durak.
Ağaran Şelalesi
Şairler Deresi üzerinde, ilçe merkezine yaklaşık 12 km. Yaklaşık 30 metreden dökülen su, uzaktan bakınca beyaz bir çizgi gibi göründüğü için “ağaran” adını almış. Altındaki doğal havuzda yazın yüzülüyor.
12 km · yürüyüş kolaySenoz (Kaptanpaşa) Vadisi
Buzlupınar, Çataldere, İncesu, Uzundere gibi köyleri barındıran uzun bir vadi. Kaymakamlığın “Senoz Ekovadi” projesiyle ekoturizme açılıyor; henüz kalabalık keşfetmeden görmek isteyenler için doğru zaman.
Vadi rotasıTaş kemer köprüler
Buzlupınar köprüsü 1800'lerden kalma, ahşap çatılı ve hâlâ kullanımda. Şairler Vadisi hattında dört tarihî taş kemer köprü daha var — hepsi aynı bisiklet rotası üzerinde sıralanıyor.
1800'ler · ahşap çatılıÇayeli Kalesi
İlçenin 2 km doğusunda, karayolu tünelinin tam üzerinde. Bugün yıkıntı halinde; restore edilmiş bir kale beklemeyin. Değeri manzarasında ve kıyının neden burada tutulduğunu anlatmasında.
12. yüzyıl · yıkıntıYaylalar
Kito (Gito), Zargistal ve Ambarlık başta olmak üzere birçok yayla var. Camisi ve çeşmesiyle İncesu (Marbudam) Yaylası 2.063 metre rakımda — sisin altından çıkıp maviye ulaştığınız nokta.
2.063 m'ye kadarProgram
Çayeli'nde ne yapılır?
Kısa cevap: yürünür, çıkılır, yenir. Uzun cevabı mevsime ve kaç gününüz olduğuna göre değişiyor.
Mayıs — Ekim
Çay hasadını yerinde görmek
Hasat mevsiminde bütün ilçe aynı işi yapar. Bahçeye girip birkaç saat yaprak toplamak, bölgeyi anlamanın en kısa yolu — sırtta sepet, ayakta eğim, elde makas. Sonrasında içilen çayın tadı değişir.
Tüm yıl
Şelaleye yürümek
Ağaran'a giden yol dere boyunca ilerliyor. Yazın havuzunda yüzmek mümkün; yağmurun ertesi günü ise su debisi artıyor, fotoğraf için en iyi hâline o zaman geliyor.
Haziran — Eylül
Jeep safari ile yaylaya çıkmak
Kaptanpaşa — Uzundere — Zargistal — Kito — Meydanköy hattı bölgenin bilinen safari rotası. Yol stabilize, araç 4×4 olmalı; kendi otomobilinizle değil, yerel operatörle çıkmak doğrusu.
Bahar ve yaz
24 kilometrelik bisiklet rotası
Çayeli — Şairler Vadisi — Ağaran Şelalesi hattı yaklaşık 24 km ve dört tarihî taş kemer köprünün üzerinden geçiyor. Eğim var, mesafe uzun değil; yarım günlük bir tur.
Akşamüstü
Sahile inip hamsi yemek
İlçe merkezi denizin hemen kıyısında. Kışın hamsi, yaz aylarında ise mısır ekmeğiyle kuymak — mevsim neyi veriyorsa sofrada o var.
Yağmurlu gün
Vadi köylerinde dolaşmak
Çayeli'nde yağmur bir aksaklık değil, varsayılan hava. Senoz Vadisi'nin köy yollarında sisin içinde araba sürmek, güneşli bir günde yapılacak çoğu şeyden daha akılda kalıcı.
Çevre
Çayeli'ni merkez alırsanız
Doğu Karadeniz'in bilinen duraklarının çoğu, Çayeli'nden çıkıp aynı gün dönülebilecek mesafede.
Rize merkez
18 km batıda. Rize Kalesi, çay bahçeleri ve şehir sahili.
Çamlıhemşin ve Ayder
Fırtına Vadisi'nin yukarısı: Ayder Yaylası, kaplıcalar, Kaçkar'ın eteği. Yaklaşık 80 km / 90 dakika.
Zil Kale
Fırtına Vadisi'nde, ormanın üstünde duran ortaçağ kalesi — bölgenin en tanınmış silueti.
Pokut ve Sal yaylaları
Ahşap serander mimarisi ve bulut denizi manzarasıyla bilinen iki yayla.
Pazar
Doğu komşusu. Kıyı boyunca kısa sürüş, Kız Kalesi yakında.
İkizdere ve Anzer
Güneybatıda; Anzer balı ve yüksek yayla çayırlarıyla anılır.
İnsanlar
Çayeli'nden çıkanlar
Küçük bir ilçe için dikkat çekici bir ortak nokta var: Çayeli'nin yetiştirdiği isimlerin çoğu devlet kademelerinde iz bırakmış.
Damad Mehmed Ali Paşa
Kaptan-ı Derya · Sadrazam
1813'te Çayeli'nin Hemşin (bugünkü Kaptanpaşa) köyünde doğdu. II. Mahmud'un damadı oldu, donanmanın başına geçti ve sadrazamlık yaptı. Köy, bugün onun unvanını taşıyor.
Yusuf İzzet Akçal
Hukukçu · Milletvekili
1906'da Kaptanpaşa'nın Çataldere köyünde doğdu. 1939 Erzincan depremi sonrasında görev yapan savcı olarak tanındı; sonrasında uzun yıllar Rize milletvekilliği yaptı.
Mesut Yılmaz
Başbakan
Ailesi Çayeli'nin Çataldere köyünden. Üç kez başbakanlık yaptı; öncesinde Kültür ve Turizm ile Dışişleri bakanlıklarında bulundu. Çayeli'nden çıkan ilk başbakan olarak anılır.
Hayati Yazıcı
Bakan · Milletvekili
1952'de Çayeli'nin Buzlupınar köyünde doğdu. Hâkimlik ve avukatlıktan siyasete geçti; başbakan yardımcılığı ile gümrük ve ticaret bakanlığı yaptı.
Sofra
Ne yenir, ne içilir
Doğu Karadeniz mutfağı sadedir ve mevsime bağlıdır: mısır, karalahana, tereyağı, peynir ve denizden gelen ne varsa.
Hamsi
Kışın tavası, buğulaması, mısır unuyla kızartması. Sezonu geldiğinde her sofrada.
Kuymak (muhlama)
Tereyağı, mısır unu ve tel tel uzayan peynir. Kahvaltının merkezi.
Karalahana
Çorbası, sarması, diblesi. Bölgenin en çok pişirilen yeşilliği.
Mısır ekmeği
Çaydan önceki ürünün mutfaktaki kalıcı izi.
Laz böreği
Muhallebili, şerbetli tatlı börek — bölgenin imzası.
Çay
İnce belli bardakta, koyu demli. Ürünün toplandığı yerde içmenin ayrı bir tadı var.
Sık sorulanlar
Kısa cevaplar
Çayeli nerede?
Rize'nin doğusunda, il merkezine 18 kilometre mesafede bir sahil ilçesi. Doğusunda Pazar, güneyinde Çamlıhemşin ve İkizdere, batısında Rize ve Güneysu, kuzeyinde Karadeniz var.
Çayeli'nin eski adı ne?
Mapavri. Lazca “yaprak” anlamındaki pavri kelimesinden geliyor. 1943'te Çaybaşı adını aldı, 1 Eylül 1944'te ilçe olarak kurulduğunda Çayeli oldu.
Çayeli'ne ne zaman gitmeli?
Yaylalar ve safari rotaları için haziran—eylül arası; çay hasadını görmek için mayıs—ekim. Sonbaharda kalabalık azalır, sis ve yeşil en yoğun hâline gelir. Kış aylarında yüksek yaylalar kapanır, ama sahil ve vadi köyleri gezilebilir.
Yağmur gezmeyi engeller mi?
Hayır, ama plan yapmayı engeller. İklim nemli subtropikal; yağış her mevsime yayılıyor. Su geçirmez bir mont ve iyi bir ayakkabı, tam güneşli bir hafta beklemekten daha akıllıca.
Kaç gün yeter?
Sadece Çayeli için iki gün: bir gün şelale ve vadi, bir gün yayla. Çamlıhemşin, Ayder ve Zil Kale'yi de eklerseniz üç—dört güne çıkar. Bölgeyi tek merkezden gezmek, her gece otel değiştirmekten çok daha rahat.
Nerede konaklanır?
Sahildeki oteller ulaşım açısından pratik; vadi ve yamaçlardaki bungalov tipi konaklamalar ise bölgenin asıl sunduğu şeye — sessizlik, orman ve manzara — daha yakın. Kolik Bungalov, Çayeli'nin Büyükköy beldesinde üç ahşap A-çerçeve bungalovdan oluşuyor. Yaz aylarında yer sınırlı olduğu için erken rezervasyon işe yarıyor.
